Ninh Bình vừa đưa ra định hướng đáng chú ý: không cấp phép mới, không mở rộng các mỏ đá vôi trong khu vực bảo tồn voọc. Quyết định này đặt lại câu hỏi quen thuộc: nên khai thác núi đá để lấy nguyên liệu hay giữ rừng và các loài linh trưởng quý hiếm để phát triển bền vững?
Theo một nghiên cứu năm 2012 của Viện Khoa học Biển Australia (AIMS), một con cá mập rạn ở Palau nếu bị bắt lấy vây chỉ mang lại khoảng 108 USD một lần. Nếu được giữ sống, nó tạo ra khoảng 1,9 triệu USD trong suốt vòng đời nhờ du lịch lặn và các dịch vụ hệ sinh thái. Phép tính này góp phần đưa Palau trở thành quốc gia đầu tiên lập khu bảo tồn biển nghiêm ngặt, nơi thiên nhiên nguyên vẹn là động lực kinh tế bền vững nhất.
Tỉnh Ninh Bình đã thành lập khu bảo tồn loài và sinh cảnh tại Kim Bảng với diện tích hơn 3.182 ha, phần lớn là rừng tự nhiên trên núi đá vôi. Trong khu vực này, cũng như vùng lõi và các hành lang sinh thái, tỉnh sẽ không cấp phép mỏ mới và không mở rộng mỏ hiện có. Những mỏ đã hết hạn giấy phép hoặc vi phạm quy định về môi trường sẽ được xem xét cho đóng cửa.
Theo bài viết, Ninh Bình từng quy hoạch hơn 420 ha cho khai thác đá vôi, với 35 mỏ đang hoạt động. Trữ lượng được cấp phép là 131,5 triệu m³, sản lượng gần 3,7 triệu m³ mỗi năm. Việc nổ mìn phục vụ các nhà máy xi măng làm chia cắt nơi sống của voọc. Một doanh nghiệp từng khai thác trái phép hơn 4,4 triệu tấn đá trong chín năm nhưng chỉ bị phạt 80 triệu đồng.
Ninh Bình sở hữu nhiều điểm đến nổi tiếng như Tràng An, Tam Cốc – Bích Động, khu đất ngập nước Vân Long, Vườn quốc gia Cúc Phương và vườn chim Thung Nham. Tác giả bài viết cho rằng việc các điểm đến này tồn tại song song với những mỏ đá nổ mìn là một mâu thuẫn khó chấp nhận.
Việt Nam có khoảng 13.766 loài thực vật và 10.300 loài động vật trên cạn, nằm trong nhóm 12 quốc gia có đa dạng linh trưởng cao nhất thế giới. Theo số liệu Sách đỏ IUCN được bài viết dẫn lại từ báo cáo "The World's 25 Most Endangered Primates 2023-2025", 86% đến 90% loài linh trưởng của Việt Nam thuộc nhóm bị đe dọa (EN hoặc CR).
Chuyên gia Jonathan Charles Eames cho biết Việt Nam có 24 loài linh trưởng, trong đó 21 loài bị đe dọa và bốn loài đặc hữu. Ông nhấn mạnh người Việt có trách nhiệm đặc biệt trong việc bảo tồn các loài này.
Theo TS Hà Thăng Long, Giám đốc Quỹ Việt Nam Conservation, quần thể voọc tại Vân Long đã tăng từ khoảng 40 cá thể đầu những năm 2000 lên 250-300 cá thể. Cùng với 120-150 cá thể ở khu vực Kim Bảng – Tam Chúc, toàn vùng hiện có khoảng 400 cá thể, chiếm hơn 90% số lượng còn lại của loài này trên thế giới.
Bài viết ghi nhận xu hướng ngày càng nhiều doanh nghiệp coi bảo tồn là khoản đầu tư dài hạn thay vì hoạt động từ thiện.
Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), trong báo cáo "The Future of Nature and Business", ước tính việc chuyển dịch theo hướng tích cực với thiên nhiên ở ba hệ thống kinh tế cốt lõi có thể tạo ra khoảng 10,1 nghìn tỷ USD cơ hội kinh doanh mỗi năm và 395 triệu việc làm vào năm 2030.
Tác giả cho rằng thiên nhiên cần được định giá đúng như một khoản đầu tư. Phá núi để làm xi măng có nguy cơ làm xáo trộn nguồn nước ngầm, gây lũ quét, hạn hán và thiên tai cho làng mạc, đô thị. Ngược lại, bảo vệ nơi sống của voọc cũng đồng thời bảo vệ nguồn nước, không khí sạch và khả năng chống chịu biến đổi khí hậu.
Nguồn: VnExpress, bài "Phá núi hay cứu voọc?" của tác giả Minh Trường, đăng ngày 24/10/2026 - https://vnexpress.net/pha-nui-hay-cuu-vooc-5136329.html