Bộ Y tế đề xuất thay đổi cách kiểm soát thực phẩm: thay vì chủ yếu xử phạt sau khi vi phạm xảy ra, cơ quan quản lý sẽ ngăn chặn nguy cơ ngay từ đầu nguồn. Định hướng này được nêu tại Hội nghị khoa học quốc tế Kiểm nghiệm thực phẩm 2026, tổ chức ngày 15/10 ở Hà Nội.
Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết an toàn thực phẩm gắn với sức khỏe, tính mạng, niềm tin của người tiêu dùng và năng lực cạnh tranh của hàng Việt. Theo ông, trong chuỗi cung ứng ngày càng phức tạp, phương thức quản lý cần chuyển sang hướng chủ động và dựa trên đánh giá nguy cơ.
Cơ quan chức năng đang soạn thảo dự luật để trình Quốc hội. Trọng tâm là giám sát toàn bộ chuỗi, từ trang trại, sơ chế, chế biến đến kệ hàng phân phối, thay vì kiểm tra rời rạc từng công đoạn.
Dự thảo đưa khái niệm "nguy cơ" theo cách tiếp cận của Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (Codex), giúp ra quyết định dựa trên bằng chứng khoa học và mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe.
Nguy cơ được xác định dựa trên hai yếu tố: khả năng xảy ra tác hại và mức độ nghiêm trọng của hậu quả do mối nguy gây ra. Cách tính này cho phép cơ quan quản lý xác định lĩnh vực cần ưu tiên giám sát và tập trung nguồn lực, thay vì dàn trải cho mọi sản phẩm và cơ sở.
Kết hợp dữ liệu độc chất với khảo sát khẩu phần ăn, Cơ quan An toàn thực phẩm châu Âu (EFSA) xác định rủi ro chủ yếu nằm ở phụ nữ mang thai ăn nhiều cá săn mồi như cá ngừ đại dương, cá kiếm. Nhà chức trách đưa ra khuyến cáo riêng cho nhóm này và tập trung kiểm soát các loài cá biển tầng trên, thay vì cấm tràn lan hay kiểm nghiệm mọi mẻ cá.
Theo Đạo luật Hiện đại hóa An toàn Thực phẩm (FSMA), Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phân cơ sở chế biến thành các nhóm rủi ro. Nhóm nguy cơ cao như thịt nguội ăn liền, phô mai mềm, rau mầm đóng gói (có nguy cơ nhiễm Listeria, E. coli) được thanh tra ba năm một lần; nhóm nguy cơ thấp như nhà máy bánh quy, ngũ cốc khô được thanh tra năm năm một lần.
Bộ Y tế đã mở đợt tổng rà soát dữ liệu trong 100 ngày để gom về một mối, nhưng các bộ, ngành liên quan chưa thông suốt cổng chia sẻ. PGS.TS Trần Cao Sơn, Phó viện trưởng Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia, cho biết dữ liệu giám sát đang phân tán, thiếu liên thông. Việt Nam cũng chưa triển khai nghiên cứu tổng thể về khẩu phần để thu thập dữ liệu tiêu thụ thực phẩm, nên khó đánh giá mức phơi nhiễm.
Trung tâm Đánh giá nguy cơ an toàn thực phẩm (VFS), thành lập năm 2023, hiện chỉ có 6 người. Nhân lực và kinh phí còn kém xa các trung tâm tương đương trên thế giới.
Các chuyên gia đề nghị đồng thời hoàn thiện hành lang pháp lý, kết nối dữ liệu liên ngành, nâng năng lực kiểm nghiệm và đầu tư cho đánh giá nguy cơ. Khi kết quả kiểm nghiệm được gắn với dữ liệu giám sát, tiêu thụ và tác động sức khỏe, cơ quan quản lý có thể phát hiện sớm sản phẩm rủi ro và thanh tra hiệu quả hơn.
Nguồn: VnExpress - https://vnexpress.net/quan-ly-an-toan-thuc-pham-chuyen-tu-phat-sang-chan-nguy-co-som-5132844.html
